Lễ hội Pồồn Pôông (Lễ hội thưởng hoa) của dân tộc Mường, tỉnh Thanh Hóa

(CVH) - Sáng 31/8, về tham gia các hoạt động nhân dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, đoàn nghệ nhân dân tộc Mường, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức tái hiện trích đoạn Lễ hội Pồồn Pôông (Lễ hội thưởng hoa) tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội).

Pồồn Pôông là Lễ hội có từ xa xưa, có người cho rằng nó bắt nguồn từ sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”. Trong tiếng Mường, “Pồôn” có nghĩa là chơi, vờn, nhảy múa; “Pôông” có nghĩa là bông, bông hoa; “Pồôn Pôông” có nghĩa là nhảy múa bên hoa. Chủ của lễ hội là Ậu máy (còn gọi là bà máy). Ậu máy là người có uy tín trong làng, được truyền nghề từ một Ậu máy đi trước, biết cúng bái, bốc thuốc chữa bệnh, và múa đẹp, hát hay. Ngoài Ậu máy, lễ hội luôn cần ít nhất 6 người nữa cùng diễn trò múa hát xung quanh cây Bông.

Vật trung tâm trong lễ hội là cây Bông. Cây Bông là biểu tượng của vũ trụ bao la, hội tụ đầy đủ vạn vật mà tạo hóa đã ban cho con người, dựng cây Bông đồng nghĩa với việc trả ơn cho thần linh và mời thần linh về chung vui cùng người trần gian... Cây Bông (chân đế làm bằng khung sắt), khăn rặng, quạt con hạc, thúng mủng, dần sảng, mâm lễ, chĩnh rượu cần, cày bừa, hông đồ xôi, chiếu, gươm, giáo, nỏ, ngọn lửa, mặt nạ hình trâu, hỗ, gà, cá. Nhạc cụ gồm: Trống, cồng, chiêng, boong bù, sáo ôi.

Lễ hội Pồôn Pôông gồm có hai phần, phần lễ và phần hội (diễn trò). Trong đó Ậu máy có vai trò như một người thầy cúng, là người dùng văn vần kể lại giai thoại sinh ra trời đất, thông báo với thần linh năm nay mùa màng bội thu, dân làng mở hội để tỏ lòng biết ơn trời đất đã cho mưa thuận gió hòa, người người hạnh phúc và mời thần tổ, vua cha về vui chơi...

Nguồn gốc Pồồn Pôông xuất phát từ sử thi “Đẻ đất, để nước” của người Mường gồm 48 trò diễn xướng xoay quanh cây Bông - Là trung tâm của Lễ hội, biểu tượng của vũ trụ bao la, hội tụ đầy đủ vạn vật mà tạo hóa đã ban tặng cho con người. Cây bông được đẽo bằng thân tre, những chùm hoa lung linh sắc màu làm từ gỗ cây Chạng Bạng cùng các hình muông thú, nông cụ sản xuất...

Ở Thanh Hoá, vùng nào có người Mường ở là có Lễ hội Pồn Pôông, bởi Pồn Pôông chính là “hồn cốt”, nét văn hóa không thể thiếu của người Mường. “Poồn” có nghĩa là chơi, vòn, nhảy múa; “Pôông” có nghĩa là bông, hoa. “Pôồn Pôông” tức là lễ thưởng hoa, chơi hoa xung quanh cây Bông để cầu cho bản Mường no ấm, thóc đầy bồ, lúa đầy sân, con người hạnh phúc. “Pôồn Pôông” là loại dân ca nghi lễ, thần linh vừa mang tính chất giao duyên trai gái, vừa cầu phúc...

Chính vì những dấu ấn rất riêng của Lễ hội Pồn Pôông của đồng bào dân tộc Mường đã được Bộ VHTTDL công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia vào năm 2017. Cây Bông là trung tâm của lễ hội, là biểu tượng của vũ trụ bao la, hội tụ đầy đủ vạn vật mà tạo hóa đã ban tặng cho con người từ thuở hồng hoang. Lễ hội cuốn hút người xem ở sự khéo léo của người làm ra cây Bông với những chùm hoa gỗ lung linh sắc màu và hình những muông thú, nông cụ sản xuất...

Đặc biệt cuốn hút người xem ở tài nghệ diễn xuất của Nghệ nhân nhân dân Phạm Thị Tắng là một trong các bà Âu Máy nổi tiếng khắp các bản Mường xứ Thanh giỏi bốc thuốc và thực hành tín ngưỡng tâm linh để cứu giúp người bệnh. Đây cũng là dịp để mọi người cùng nhau ôn lại lịch sử hào hùng của một dân tộc, biết chinh phục thiên nhiên, dũng cảm chống giặc ngoại xâm dựng nên Mường, nên bản góp phần cùng các dân tộc anh em xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Trong tổng thể 48 trò của Lễ hội Pồn Pôông hôm nay đã trích diễn các trò gồm trò: Chia đất - chia nước, phát nương - phát rẫy, cày, bừa, cấy, làm cỏ, gặt, gánh lúa, đạp lúa, xáy lúa, giã gạo, xảy, sàng gạo, đồ xôi, đánh cá, chọi trâu, chọi gà, bắt hổ giữ, ném còn, mời bản ăn cơm dam và uống rượu cần.

Buổi lễ tái hiện diễn ra tại không gian làng dân tộc Mường đã thu hút đông đảo du khách đến theo dõi, là dịp tìm hiểu thêm về văn hóa của dân tộc Mường xứ Thanh, cũng như tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc Mường nói riêng và cộng đồng các dân tộc nói chung trong chuỗi các hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam hòa chung không khí cả nước đang hân hoan chào mừng kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025).

Phạm Hương